Phương pháp học tiếng Anh nào tốt nhất?

Các phương pháp dạy tiếng Anh đã phát triển nhanh chóng, đặc biệt trong 50 năm qua. Là người học, giáo viên, quản lý đào tạo, bạn cần hiểu các phương pháp đào tạo để có thể chọn lựa phương pháp thích hợp nhất cho mình.

---

Các phương pháp dạy tiếng Anh

Mỗi phương pháp dạy căn cứ vào hiểu biết về ngôn ngữ hoặc quá trình học tập của người hoặc đội ngũ soạn thảo, thường sử dụng các kỹ năng và tài liệu cụ thể được sử dụng trong một hệ thống nào đó.

Những phương pháp chính được liệt kê dưới đây theo trật tự thời gian phát triển:

· Dịch ngữ pháp – phương pháp truyền thống

· Trực tiếp – khám phá tầm quan trọng của kỹ năng nói

· Nghe – Nói – phương pháp hiện đại đầu tiên

· Cách tiếp cận nhân văn – nhiều phương pháp bao quát áp dụng cho việc học ngôn ngữ

· Cách tiếp cận giao tiếp – phương pháp chuẩn hiện đại

· Tổng hợp có nguyên tắc – điều chỉnh phương pháp theo người học, chứ không ép người học thích nghi với phương pháp

📷

Theo ‘các kỹ thuật và nguyên tắc dạy ngôn ngữ’ (Oxford University Press), mỗi phương pháp có trọng tâm và đặc thù khác nhau.

Các nhà ngôn ngữ học đã chứng minh rằng không có một phương pháp nào tốt nhất dành cho mọi người trong mọi bối cảnh, và không có phương pháp nào ưu việt hơn những phương pháp khác.

Không thể luôn áp dụng thích hợp cùng một phương pháp hay cách tiếp cận cho tất cả người học, vì mỗi người có những mục tiêu, môi trường và nhu cầu học khác nhau. Một giáo viên kinh nghiệm sẽ sử dụng cách tiếp cận tổng hợp có nguyên tắc (Principled Eclecticism method), chọn lựa các kỹ thuật phù hợp nhất và áp dụng phương pháp thích hợp nhất cho mục tiêu cụ thể, cách học và hoàn cảnh của từng học viên.

Phương pháp học tiếng Anh phù hợp duy nhất là….

Như đã đề cập ở trên, không có một phương pháp nào là hoàn hảo. Một người dạy ngôn ngữ kinh nghiệm sẽ áp dụng cách tiếp cận tổng hợp có nguyên tắc – điều chỉnh phương pháp thích hợp với người học, chứ không phải ngược lại. Đặc tính của cách tiếp cận này là chú trọng tạo sự thích thú và khuyến khích tinh thần học tập tự chủ, chọn các kỹ thuật và tài liệu phù hợp cho từng học viên và bối cảnh. Họ soạn bài để giúp học viên hiểu về ngôn ngữ và không phụ thuộc vào phương pháp cụ thể nào.

Ví dụ:

· Giáo viên đề xuất các bài tập, viết và nói, để cải thiện độ chính xác, trôi chảy và năng lực truyền đạt

· Giáo viên sửa lỗi ngay lập tức nếu mục tiêu học là tính chính xác, nhưng nếu mục tiêu là nói trôi chảy những lỗi này sẽ được sửa sau.

· Giáo viên phát triển cả 4 năng lực ngôn ngữ (nghe, nói, đọc, viết).

· Để cải thiện phát âm, giáo viên sử dụng các bài tập thực hành, học viên phải lặp lại những cụm từ theo giáo viên.

· Giáo viên giúp học viên cá nhân hóa việc sử dụng từ vựng và ngữ pháp.

· Giáo viên hiểu rằng một chương trình dạy không chỉ có ngữ pháp và từ vựng và còn là những chức năng ngôn ngữ, thành ngữ, cụm từ thường dùng, v.v.

· Giáo viên giới thiệu các bài tập giúp học viên tự khám phá các nguyên tắc ngữ pháp mới.

· Thỉnh thoảng giáo viên có thể dịch – nhưng chỉ khi họ diễn đạt 2 ngôn ngữ thật tốt và tin rằng đó là phương pháp hữu hiệu nhất để đem lại ý nghĩa của một khái niệm mới vào lúc đó, đặc biệt những ý trừu tượng.

· Giáo viên cam kết sử dụng các nguồn tài liệu học đa dạng để đem lại các bài học phù hợp, hào hứng và hiệu quả.

Không thể làm tất cả những điều trên nếu chỉ sử dụng duy nhất một phương pháp. Vì thế, các giáo viên dạy ngoại ngữ chuyên nghiệp tất yếu sẽ phải sử dụng cách tiếp cận tổng hợp này, để khuyến khích học viên tự chủ hơn trong quá trình học.

Thông qua quá trình khám phá có hướng dẫn, người học không nên mong đợi giáo viên cung cấp cho mình tất cả những kiến thức và kỹ năng được đóng gói sẵn sàng, bằng một phương pháp thần kỳ mới mẻ nào đó, mà cần chủ động ‘nhảy xuống đai dương’ tiếng Anh bao la và chịu trách nhiệm về tiến bộ học tập của mình.

Chương trình Mobile English

Với những luận điểm và đặc điểm trên, tôi tin rằng cách tiếp cận tổng hợp và linh hoạt này cần một giáo án linh động, và cho phép học viên học theo tốc độ của riêng mình. Và đó là lý do chương trình Mobile English ra đời.

Với chủ trương giúp học viên tự học có hướng dẫn, tôi tổng hợp các tài liệu học tiếng Anh có sẵn trên mạng do các giáo viên bản xứ thực hiện thành các bài học từ thấp đến cao theo chuẩn CEFR (Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ Châu Âu) theo những chủ đề gần gũi với đời sống hàng ngày. Ở cấp độ nâng cao, học viên sẽ được học nói và viết theo văn phong học thuật và giao tiếp trong môi trường chuyên nghiệp.

Thiên về cách tiếp cận giao tiếp và trực tiếp, tôi chọn các đoạn video clip đàm thoại có nội dung liên quan chủ đề (kèm phụ đề ở cấp độ thấp) giúp học viên nghe hiểu trực tiếp ý nghĩa thông qua biểu cảm của người nói, đồng thời quen với ngữ điệu của người bản xứ.

Với quan điểm grammar vững vàng sẽ hỗ trợ giao tiếp chính xác và hiệu quả, tôi cung cấp rất nhiều bài tập ngữ pháp với đáp án tức thì. Những bài tập này cho phép học viên có thể làm đi làm lại bao nhiêu lần tùy ý. Bài học chỉ hỗ trợ dịch khi cần giải thích những điểm ngữ pháp khó hiểu hoặc cách phân loại thiếu nhất quán, theo kiểu so sánh, tóm tắt.

Tính linh hoạt của chương trình nằm ở chỗ nội dung được thường xuyên điều chỉnh dựa trên phản hồi của học viên để đảm bảo tất cả những tài liệu trong bài học và yêu cầu homework dễ hiểu nhất và phù hợp nhất với học viên. Và học viên tự học theo quỹ thời gian của mình.

Các bài homework kiểm tra đầu ra sẽ đánh giá khả năng nhận diện các điểm ngữ pháp được người bản xứ sử dụng trong các đoạn hội thoại, khả năng vận dụng các cụm từ, từ vựng và ngữ pháp mới học để diễn đạt một ý tưởng liên quan đến chủ đề đang học, và cuối cùng là khả năng phát âm chính xác đoạn văn mà học viên mới viết ra. Nhờ những ứng dụng công nghệ ngày nay, học viên hoàn toàn có thể ngồi nhà học để tiết kiệm thời gian đến lớp và chờ giáo viên.

Tôi không khuyến khích học viên dịch ra tiếng Việt trong quá trình học, mặc dù họ có thể tự dùng ứng dụng Google dịch để hỗ trợ việc hiểu ý nghĩa. Có học viên dùng Google dịch để chuyển yêu cầu bài tập homework sang tiếng Việt và hỏi tôi preposition có phải là phó từ, hay object có phải là tân ngữ không. Tôi ngắc ngứ vì thiệt tình là mặc dù tôi sử dụng tốt tiếng Việt, nhưng tôi không chắc phó từ và tân ngữ là gì. Cũng có học viên nói hồi xưa em học besides nghĩa là bên cạnh, mà sao mỗi lần em viết besides với noun cô lại bỏ chữ s đi. Tôi không biết là em ấy đã từng được học kiểu dịch và ghép từ như vậy. Lời khuyên của tôi là để biết cách sử dụng một từ tiếng Anh, cách tốt nhất là tra từ điển xem những ví dụ về cách sử dụng chữ ấy trong câu cụ thể, và xác định loại từ đó là gì, có thể đi với loại từ nào, thay vì viết theo kiểu ghép từ. Với những lỗi phát âm của từng học viên, tôi sẽ gửi hướng dẫn cụ thể để học viên tự khắc phục lỗi đó.

Còn phương pháp phản xạ thì sao?

Nhiều học viên (và phụ huynh) thường hỏi tôi: làm sao để luyện phản xạ nói? Cô có luyện phản xạ không?

Tôi e rằng cách tiếp cận tổng hợp trong bối cảnh Việt Nam hiện nay sẽ không cho phép giáo viên làm điều này vì những lý do sau:

1) Phản xạ sẽ không hiệu quả gì nếu học viên chưa nghe tốt và đọc về chủ đề đó để tích lũy vốn từ, ý tứ và nếu phát âm quá sai.

2) Phản xạ sẽ không có hiệu quả nếu thiếu tính kiên trì lặp đi lặp lại, mà việc này thì không cần giáo viên ngồi ngay trước mặt. Bạn hoàn toàn có thể thực hành với các đoạn hội thoại mà tôi cung cấp trong các bài học hoặc trên trang Vững tiếng Anh của website www.nghenaohocgi.com .

3) Tính tự chủ học tập của học viên còn chưa cao, đặc biệt là các em học sinh, sinh viên. Thời gian dành để học 1 bài trung bình là 10 ngày (mỗi level 12 bài) và lâu hơn nếu thiếu nhắc nhở. Một người đi làm sẽ mất trung bình 6 tháng để hoàn tất một level (tổng cộng có 6 level), nếu quyết tâm cao.

Suốt quá trình dạy, tôi thấy có rất ít học viên thắc mắc về ý nghĩa nội dung bài học hoặc bài tập ngữ pháp tự làm mà chỉ hỏi về yêu cầu của homework. Điều này có nghĩa là đa phần chỉ tập trung làm bài để đối phó với cô giáo chứ chưa thực sự muốn làm chủ ngôn ngữ này.

Phương pháp phản xạ chỉ có tác dụng với trẻ con độ tuổi cấp 1 trở xuống, khi trí nhớ các em còn tốt, thính giác còn nhạy. Các em không sợ sai và hồn nhiên học mà không chịu bất kỳ áp lực nào về tiến bộ. Các em đến lớp đều đặn vì cha mẹ đưa đón tận nơi, chưa dám bỏ học để đi chơi hay cáo bận để không đến lớp.

Nói vậy không có nghĩa là không có cách nào để cải thiện khả năng phản xạ, nếu bạn thực sự quyết tâm. Một cách hiệu quả là học thuộc các đoạn đối thoại. Hiện nay có nhiều ứng dụng cho phép bạn thu âm và đổi vai trong một cuộc hội thoại, ví dụ như: www.talkenglish.com.

Ngoài ra, bạn nên mạnh dạn tranh thủ các cơ hội để dùng tiếng Anh. Đừng mắc cỡ và né tránh. Tôi biết có bạn khi tham dự hội thảo bàn tròn với đồng nghiệp nước ngoài, từ đầu đến cuối không hề phát biểu câu nào. Hoặc thay vì chuẩn bị trình bày báo cáo bằng tiếng Anh, bạn thở phào nhẹ nhõm khi hay sếp nước ngoài sẽ không dự - thế nghĩa là bạn không phải nói bằng tiếng Anh nữa!

Có thể bài viết này đã làm bạn nản lòng. Không có chuyện từ khi không còn gốc để mất, sau 6 tháng bạn có thể ‘bắn’ tiếng Anh rào rào. Cũng không có chuyện tiếng Anh tự chui vào trí óc bạn trong lúc ngủ hay lười mà vẫn giỏi. Hãy thực tế, kiên trì và dũng cảm. Nếu không chủ động ‘nhảy xuống biển’ mà tập “bơi”, bạn sẽ không bao giờ có cơ hội phát triển sự tự tin về tiến bộ của mình về khả năng tiếng Anh và sẽ không có giáo viên hay phương pháp thần kỳ nào giúp được bạn cả.