Thói quen duy nhất của người thành công là gì?

Thói quen tốt giúp chúng ta mau đạt được thành công. Tuy nhiên đa số chúng ta cảm thấy khó thiết lập thói quen tốt, bởi những quan niệm sai lầm. Bài viết chỉ ra cơ chế hình thành thói quen, phương pháp kích hoạt và duy trì quá trình đó cho đến khi nó trở thành tự động. Và thật ra chỉ có một thói quen quan trọng...

---

“Gieo suy nghĩ, gặt hành động.

Gieo hành động, gặt thói quen.

Gieo thói quen, gặt tính cách.

Gieo tính cách, gặt số phận.”

(Samuel Smiles)

Tôi đọc nhiều sách self-help, trong đó có chủ đề thói quen của người thành công, đại loại như "Những thói quen mà người thành công thực hiện mỗi buổi sáng!", "Hãy thực hành 3 thói quen bí mật của các tỷ phú!”, "7 thói quen của người thành đạt!", v.v

...Nhưng phải thú nhận, càng đọc thì tôi càng cảm thấy mình ...khó thành đạt và trở thành tỷ phú. Người ta nói các tỷ phú thường có thói quen thức dậy sớm, mà tôi thì không có. Eo ôi, tôi ngủ nhiều lắm, mỗi ngày tới 12 tiếng! Có thời tôi dậy sớm từ 5 giờ để ra công viên tập thể dục, nhưng sau đó về nhà tôi lại đánh thêm một giấc nữa cho tới giờ đi làm. Cũng có khi tôi dậy sớm thành công. Đó là thời gian tôi phải đi làm ở nhà máy. Tôi phải dậy sớm từ 5:45, đổi lại thì 5:30 tôi đã về nhà. Mấy ngày đầu, tôi buồn ngủ mụ người trong giờ làm việc, nhưng sau 3 tuần tôi dần quen. Tuy nhiên, khi về nhà, tôi chỉ kịp ăn tối xong là lăn ra ngủ, không làm thêm được gì khác nữa. Khi tôi nghỉ công ty đó, thói quen ngủ dậy trễ của tôi lại thắng thế!

Định nghĩa thói quen

Thói quen là những hành vi được thường xuyên lặp lại và thường là những hành vi vô thức. Chúng được hình thành thông qua việc lặp lại thường xuyên. Nhiều thói quen diễn ra trong vô thức vì chúng ta không nhận thức được là chúng ta đang thực hiện việc đó. (theo Từ điển Merriam Webster)

Có lần nào bạn đi chơi vào cuối tuần, bất chợt bạn nhận thấy trong lúc mải suy nghĩ, bạn đã rẽ vào con đường hàng ngày bạn hay đi làm ? Đó là thói quen.

Có khi nào sau khi ủi đồ, bạn đóng cửa đi ra ngoài rồi giật mình lo lắng không biết đã tắt bàn ủi chưa? Bạn gọi điện về nhà để kiểm tra và thở phào nhẹ nhõm khi biết bàn ủi đã được rút điện an toàn. Bạn đã rút điện bàn ủi như một thói quen mà không ý thức mình đã làm gì với nó.

Thói quen có nhiều mặt tốt là giúp chúng ta ra quyết định mà không cần phải suy nghĩ để tiêu tốn năng lượng. Nhưng nó cũng gây ra không ít tai hại là đưa ta vào những tình huống phải cần nhiều thời gian và công sức để khắc phục, như đi nhầm lộ trình chẳng hạn.

Theo một kết quả nghiên cứu, mỗi năm, gần 50% người Mỹ quyết tâm sẽ thay đổi thói quen từ ngày 1/1, để giảm cân, sống ngăn nắp hơn hoặc kiếm người yêu. Chỉ có 8 % đạt được mục tiêu đề ra đầu năm. ¼ bỏ cuộc ngay sau tuần đầu tiên. Những số liệu này hơi phũ phàng nhưng không gây ngạc nhiên. Những quyết tâm năm mới thường là tạo thói quen mới hoặc từ bỏ thói quen cũ. Nhưng do không mấy ai hiểu đúng cơ chế hình thành thói quen và cách thức thay đổi thói quen, nên họ đổ lỗi cho chính mình đã lười biếng, nuông chiều bản thân và thiếu ý chí. Vậy những quan niệm sai lầm đó là gì ?

Thủ phạm của những thói quen xấu là thiếu ý chí.

Khi người ta thất bại trong việc thay đổi thói quen, họ thường đổ lỗi cho ý chí kém cỏi của họ. Thật ra, nhiều hành vi của chúng ta không cần tới tính tự chủ. Một nửa công việc chúng ta làm hàng ngày là tự động, làm không cần suy nghĩ. Và các nghiên cứu cho thấy rằng những người có khả năng tự chủ cao không thường xuyên đấu tranh với cám dỗ — họ chỉ đơn giản dựa vào những thói quen tốt để tập thể dục, làm bữa trưa cho bọn trẻ hoặc thanh toán nợ đúng hạn mà không nghĩ nhiều về những hành động này. Như vậy, tính tự chủ cao là một ảo tưởng; thực tế nó chỉ là những khuôn mẫu hành vi vững chắc mà thôi. Tôi cho rằng thói quen tốt bắt đầu từ ý thức đúng đắn: tôi cố thức dậy sớm vì không muốn trễ xe buýt, dù dậy sớm thế nào tôi cũng phải ăn sáng trước khi ra khỏi nhà vì tôi không muốn bị bệnh, tôi trả nợ đúng hạn vì không muốn bị than phiền, v.v. Động cơ để hình thành thói quen tốt là để tránh những hậu quả xấu, chứ ít khi là để đạt một điều gì đó tốt đẹp hơn.

Người thành đạt có những thói quen làm việc giống nhau

Niềm tin rằng người thành đạt có những thói quen giống nhau khiến cho người ta cảm thấy bản thân mình thật tệ, bởi họ nghĩ, "Ồ, mình phải tập thể dục ngay khi thức dậy, mình phải cố thức sớm và chạy bộ, và mình không làm được. Mình là một người lười biếng chẳng có chút ý chí nào."

Tôi cũng đã từng tin vào những công thức thói quen đó. Một thời gian dài. Và tôi tự chê trách bản thân vì không thể dậy sớm, không siêng tập thể dục, không ra ngoài giao du nhiều. Giờ tôi hiểu rằng thật ra là không phải vậy và mỗi người có những xu hướng khác nhau. Họ chỉ là chưa muốn sẵn sàng để thành công mà thôi, vì chưa có đủ động lực.

• Tôi là kiểu người chạy Marathon - làm việc có kế hoạch từ xa, nhưng cũng có người có khả năng chạy nước rút, đợi đến cận deadline vẫn hoàn thành tốt nhiệm vụ.

• Tôi thích làm việc theo cách của mình, tiến độ của mình; nhưng có người muốn thực hiện kế hoạch có sẵn, với deadline rõ ràng.

• Tôi phải biết mục đích rõ ràng trước khi bắt tay vào công việc; nhưng cũng có người có thể bắt tay vào làm rồi mới biết mục đích sau.

Không có ai giống ai. nhưng có một công thức chung cho tất cả các trường hợp muốn thành công - đó là: thiết lập những thói quen phù hợp với bạn, giúp bạn cảm thấy hạnh phúc hơn, mạnh khỏe hơn và làm việc hiệu quả hơn.

Những thói quen phù hợp với bạn có thể rất khác với thói quen của chị em trong nhà, hoặc của Steve Jobs hoặc Obama.

• Có người làm việc hiệu quả vào buổi sáng sớm, nhưng cũng có người thích làm việc đêm khuya.

• Có người thích làm việc trong phòng riêng yên tĩnh, có người lại thích đem laptop ra quán cà phê, hoặc thích mở nhạc.

• Có người thích đọc sách một mình, nhưng cũng có người thích tranh luận nhóm sôi nổi.

• Có người thích viết lộn xộn trước khi sắp xếp ý, có người thích viết dàn ý trước rồi mới triển khai.

Chúng ta hãy tự hỏi chính mình: “Trước giờ, khi nào mình đã từng làm việc gì hiệu quả? Thói quen của mình lúc đó thế nào – và làm sao mình sao chép những thói quen đó?”. Có thể bạn làm việc hiệu quả hơn trong một nhóm – hoặc một mình. Có thể bạn cần deadline – hoặc có thể deadline làm bạn ngộp thở. Có thể bạn muốn làm nhiều dự án một lúc — hoặc bạn muốn tập trung vào từng dự án vào mỗi thời điểm.

Với thói quen, cũng như với hạnh phúc, bí quyết là chúng ta tự tìm hiểu ở chính bản thân mình. Khi chúng ta hình thành những thói quen phù hợp với bản chất, hứng thú, và giá trị riêng của bản thân, chúng ta đang lót nền tảng cho thành công.

Cần 21 ngày để hình thành thói quen mới

Ý tưởng này bắt nguồn từ một cuốn sách nổi tiếng của Maxwell Maltz xuất bản trong thập niên 1960. Những cuốn sách self-help khác thường mượn ‘công thức’ này và hứa hẹn rằng bạn có thể hình thành một thói quen mới trong 3 tuần. Từ kinh nghiệm bản thân, tôi cho rằng điều này có thể, miễn là bạn có đủ động lực để duy trì nó, như nỗ lực thức dậy từ 5:45 của tôi để đến nhà máy chẳng hạn. Nhưng ngay khi động lực đó mất đi, bạn sẽ quay lại với thói quen cũ ngay.

Thực sự là, không có con số kỳ diệu nào trong việc thiết lập thói quen. Thói quen được hình thành chậm chạp khi người ta lặp lại các hành vi đó trong một bối cảnh ổn định. Theo một kết quả nghiên cứu gần đây, một số thói quen đơn giản liên quan đến sức khỏe như uống một ly nước trước mỗi bữa ăn chỉ cần 18 ngày để hình thành - bạn sẽ uống nước mà không cần suy nghĩ. Những thói quen khác, như tập thể dục, cần khoảng một năm. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng thời gian trung bình dành cho một thói quen mới hình thành là 66 ngày.

Bí quyết hình thành thói quen nằm ở chỗ lặp lại một hành động trong một số ngày nhất định, tại cùng một địa điểm hoặc cùng thời điểm trong ngày (như bôi kem chống nắng trước khi ra khỏi nhà) với những gợi ý nhất định, như cảm giác, mùi hương, âm thanh, hình ảnh. Trong một nghiên cứu về những người thường xuyên tập thể dục, gần như 90% có một địa điểm hay một thời gian gợi hứng thú tập thể dục của họ. Đối với họ, việc tập thể dụng mang tính tự động và không đòi hỏi suy nghĩ và ý chí.

Cách thức tốt nhất để thay đổi một thói quen là đưa ra những mục tiêu thiết thực.

Đây là một sai lầm. Chỉ tiêu giảm 10kg sẽ không giúp hình thành thói quen tập thể dục, vì như tôi kinh nghiệm, ngay khi bạn đạt đủ mục tiêu này, bạn sẽ mau chóng quay lại thói quen cũ. Điều chúng ta nên làm là tạo một môi trường thuận lợi cho việc tập thể dục, hình thành thói quen tập vào một thời gian nhất định trong ngày và việc giảm cân sẽ là kết quả tất yếu. Phần thưởng mà chúng ta hướng đến là một cơ thể cân đối, không bệnh tật và sự dẻo dai.

Hãy thay đổi cách sắp xếp môi trường sống sao cho việc thiết lập hành vi mới không phụ thuộc quá nhiều vào ý chí. Tương tự, những thói quen không tốt có thể mất đi nếu chúng ta thay đổi những gợi ý kích hoạt chúng.

Bạn sẽ ăn ít thực phẩm nhiều đường đi nếu đậy nắp các hũ kẹo hoặc cất chúng ở sau kệ. Thay đổi cách sắp xếp môi trường cũng có thể đem lại những gợi ý kích thích các hành vi lành mạnh. Những người nhẹ cân nên để trái cây trên bàn bếp chẳng hạn.

Khi tôi ở nhà quê, trái cây thường được để ngay phía hiên sau nhà, khu vực tôi hay ngồi nhất. Mỗi lần bước ra tôi lại nhón một thứ. Trong khi ở thành phố, chỗ sinh hoạt ưa thích của tôi là trên phòng làm việc, chỉ đến giờ ăn tôi mới xuống bếp; vì vậy ít khi nào tôi ăn thêm trái cây khi bụng đã no cơm.

Khi tôi muốn vẽ mỗi ngày,, tôi phải đặt giá vẽ và đồ nghề ngay bên cạnh bàn làm việc. Nếu tôi để chúng ở tầng trên, chỗ khuất mắt, tôi sẽ không sờ tới chúng. Chiêu này tôi học được từ những tác giả viết sách khuyến khích việc thực hành vẽ mỗi ngày, vì hơn ai hết, họ thừa hiểu thói trì hoãn của các họa sĩ.

Hiểu biết về lợi ích của thói quen tốt sẽ giúp thay đổi hành vi

Quan niệm sai lầm phổ biến này là cơ sở cho rất nhiều nỗ lực y tế công cộng. Ví dụ, chính quyền liên bang Mỹ tổ chức chiến dịch cố gắng giáo dục người dân về lợi ích của việc ăn rau xanh. Chiến dịch này đã thất bại. Từ khi phát động năm 2007, lượng tiêu thụ trái cây và rau quả đã ít đi.

Không có gì đáng ngạc nhiên. Các nghiên cứu đã thường xuyên chứng minh rằng việc giáo dục người ta về các lợi ích của một hành vi không dẫn đến thay đổi thói quen. Những thói quen được hình thành thông qua hành động. Và hệ thống trí nhớ dài hạn tham gia vào việc hình thành thói quen sẽ không chuyển dịch với các quyết tâm mới. Hãy nghĩ đến thói quen đánh răng của chúng ta. Nó được hình thành như thế nào? Có phải từ lúc bé chúng ta được nhắc phải đánh răng mỗi tối? Có phải bạn sẽ ngủ không ngon nếu cảm thấy miệng mình chưa thơm mát, sạch sẽ? Việc lặp đi lặp lại hành vi đó khiến nó trở thành thói quen không thể thiếu của chúng ta khi trưởng thành, trước khi chúng ta nhận biết được lợi ích của nó. Tôi đã lợi dụng nguyên tắc này để hình thành thói quen bôi kem dưỡng da mỗi tối. Giờ da tôi đã quen với một độ ẩm nhất định, nếu ngày nào tôi đi ngủ mà chưa bôi kem, chúng sẽ nhắc tôi.

Những quyển sách kinh điển như ‘7 thói quen của người thành đạt’, ‘7 thói quen của bạn trẻ thành đạt’, ‘thói quen thứ 8’ của Stephen R.Covey bán chạy vì ai cũng muốn thành đạt. Người ta mua sách hay tham dự những chương trình huấn luyện có chủ đề này với hy vọng sẽ sở hữu được những thói quen này. Tôi cũng khuyến khích bạn nên đọc những cuốn sách đó nhưng trung thực với nhau thì những nội dung trong đó không thể vừa với định nghĩa thói quen. Đó là những kiểu tư duy, hay chính xác hơn là những nguyên tắc tư duy và thái độ.

Tinh thần chủ động, hợp tác, đôi bên cùng có lợi, bắt đầu với mục tiêu, ưu tiên việc quan trọng, ..đều đòi hỏi rất nhiều năng lượng và suy nghĩ. Và thời gian để hình thành tư duy này có khi là cả một đời người.

Tuy vậy, có những thói quen thành công mà tôi tin rằng bạn có thể luyện được, đến một lúc nào đó bạn có thể làm mà không cảm thấy mệt. Đó là: đọc sách để tránh những quan niệm sai lầm, tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và ăn đủ chất để tránh bệnh tật và căng thẳng, chi tiêu ít hơn thu nhập để không vướng nợ nần, tránh xa những nguồn rút cạn năng lượng của bạn, thiền để tập trung suy nghĩ ít nhất 15 phút mỗi ngày về mục tiêu cuộc đời và tạo môi trường sống phù hợp cho việc thực hiện mục tiêu đó.

Thật ra là chúng ta chỉ cần một thói quen duy nhất để thành công: đó là thói quen hành động từng chút mỗi ngày HƯỚNG ĐẾN MỤC TIÊU. Không có mục tiêu có ý nghĩa, không cần thói quen nào cả. Sao cũng được. Bạn có thể ngủ đến khi nào bạn thích. Bạn không cần phải đọc sách, không cần sức khỏe tốt. Công việc cần nhiều nỗ lực nhất là ép bản thân ngồi vào máy tính, ngồi vào giá vẽ hoặc thay đồ tập thể dục, hoặc đơn giản là cầm một cuốn sách lên. Chỉ cần bạn lặp lại việc này cho đến khi nó trở thành tự động, phần còn lại sẽ tự thu xếp đâu vào đấy. Vậy hãy chọn lúc nào bạn dồi dào năng lượng nhất trong ngày để thực hiện công việc khó khăn này. Nếu cần, bạn cũng có thể viện đến sự giúp đỡ bên ngoài, như nhờ người thân nhắc nhở.

Bạn thường dùng thời gian sung sức nhất trong ngày để làm việc gì nếu không để tạo thói quen giúp chúng ta làm việc tự động hướng đến MỤC TIÊU? bạn có cách gì khác để có một số phận tươi đẹp hơn?

---

GHI CHÚ:

Bạn có thể tìm thấy những khóa học xây dựng thói quen (miễn phí và có học phí)​ ở những website này

• Udemy

• Skillshare

• Creativelive

• Relearnhabits

• Habitsacademy

• American Management Association