3 bước xác lập lộ trình tự học tối ưu

Việc tự học bao gồm 3 thành tố quan trọng: chọn môn học, cách học và noi học. Việc tự học đòi hỏi tính cam kết và kỷ luật cao nên bạn cần có mục tiêu và động cơ đủ mạnh. Mục tiêu này sẽ là căn cứ để bạn chọn lựa và quyết định 3 thành tố trên. Ngoài ra, bạn cần nắm rõ khuynh hướng học tập của mình để tiếp thu kiến thức hiệu quả.

---

Một ngày Alice đi đến một ngã ba và nhìn thấy một con mèo Cheshire trên cây. “Tôi nên rẽ hướng nào?” cô cất tiếng hỏi. “Cô muốn đi đâu?” con mèo đáp. “Tôi không biết,” Alice trả lời. “Thế thì,” con mèo nói “đi đường nào mà chả được.” ~ Lewis Carroll (Alice in Wonderland).

Trích đoạn trên có quen thuộc với bạn không? Đoạn đối thoại trên nhắc chúng ta nhớ rằng trước khi làm việc gì, chúng ta cũng cần phải xác định mục đích trước đã. Không ngoại trừ việc học.

Trong cuốn sách The Adult Learner, A neglected species xuất bản năm 1990, tác giả Malcolm Knowles - một chuyên gia giáo dục người Mỹ - đã liệt kê ra một số mục đích phổ biến: để có công việc tốt hơn, thăng tiến, được mức lương cao hơn; và hơn hết thảy, đó là áp lực nội tại, ví dụ như khát khao đạt mức thỏa mãn cao hơn trong công việc, để nâng cao lòng tự trọng và chất lượng cuộc sống.

Động cơ học tập của mỗi người có thể khác nhau, nhưng mục đích của việc học tựu trung lại là để giải quyết những vấn đề (theo cách xác định của mỗi người) của cuộc sống.

Vậy, cho phép tôi hỏi: động cơ học tập của bạn là gì? Một động cơ rõ ràng sẽ giúp chúng ta tiết kiệm rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc.

1. Chọn môn để học: căn cứ vào đâu?

Hẳn bạn còn nhớ tháp nhu cầu Maslow. Lý thuyết này cho rằng hành vi của con người bắt nguồn từ nhu cầu của họ. Khi nhu cầu thấp nhất được thỏa mãn đến một mức độ nhất định thì tự nó nảy sinh các nhu cầu bậc cao hơn.

Nếu động cơ của bạn là tìm được công việc đem lại mức lương đủ để trang trải chi phí sinh hoạt hàng ngày, bạn đang ở dưới đáy tháp. Hẳn nhiên là bạn cần ưu tiên nghiên cứu nhu cầu xã hội để tìm cách đáp ứng, sau đó xét đến hoàn cảnh cá nhân của mình; liệu bạn có đủ năng lực tài chính và thời gian để theo đuổi và đáp ứng những yêu cầu ngành nghề không? Tôi cho rằng cách tiếp cận này gây khá nhiều bối rối vì nhu cầu xã hội quá nhiều, biết chọn lĩnh vực nào đây?

Hẳn bạn đã được nghe rất nhiều dự báo về nhu cầu thị trường, về những ngành nghề hot trong tương lai trên phương tiện truyền thông đại chúng, trên mạng xã hội và trong trường học. Có khi nào bạn để ý đến nguồn gốc của những dự báo ấy và chúng được thực hiện bằng phương pháp nào chưa? Hãy hình dung sau 4 năm theo đuổi một ngành được gọi là hot ở đại học, khi tốt nghiệp, bạn ngỡ ngàng phát hiện chúng đã không còn hot nữa thì bạn biết trách ai đây?

Nếu động cơ học tập của bạn là nâng cao mức thỏa mãn trong công việc, lòng tự trọng và chất lượng cuộc sống của mình, bạn đang vươn tới đỉnh tháp - hướng tới một cuộc sống viên mãn. Lúc này, điểm căn cứ cho chọn lựa của bạn phải bắt đầu từ hứng thú, năng lực bẩm sinh rồi mới đến hoàn cảnh cá nhân và nhu cầu xã hội. Chẳng phải khi làm công việc mà mình hứng thú và sử dụng sở trường của mình thì chúng ta sẽ cảm thấy vui vẻ và năng suất vượt trội hay sao? khi đó tiền bạc và sự kính trọng của xã hội sẽ là những phần thưởng hết sức tự nhiên. Tin vui là bạn có thể phát hiện hứng thú và năng lực bẩm sinh của mình ngay bây giờ, nhờ các trắc nghiệm có sẵn, chứ không cần phải đợi nhiều năm cọ xát công việc như chúng tôi ngày trước.

Hiển nhiên là cách thứ hai tốt hơn rất nhiều, bạn sẽ có được gần như mọi thứ. Tôi hy vọng bạn sẽ không bỏ qua cách này.

Ngụp lặn trong biển thông tin dự báo về thị trường lao động đến năm 2030, tôi đã tìm thấy một vài báo cáo kết quả nghiên cứu nghiêm túc của các tổ chức uy tín trên thế giới như Accenture, World Economic Forum, McKinsey. Từ đó, tôi đã đúc kết danh sách những ngành nghề và kỹ năng dự báo sẽ có nhu cầu cao (xem trang kiến thức và kỹ năng) trong ít nhất một thập kỷ sắp tới. Nếu ngành bạn đã chọn (hoặc đang công tác) lọt vào danh sách này, xin chúc mừng bạn! Nếu không, xin đừng thất vọng. Không ai ngăn bạn chọn lại và tự học thêm phải không nào ? Tin vui là hiện nay có rất nhiều khóa học trực tuyến đa dạng, chất lượng với học phí cực thấp (có khi miễn phí) để bạn có thể tranh thủ học thêm mà không phải hy sinh các cam kết hiện tại.

2. Chọn phương pháp học:

Nghĩ đến việc tự học trực tuyến, chắc bạn đang hình dung cả một đại dương khổ ải bao la mà bạn phải đơn độc vượt qua?

Đừng quá lo lắng. Trước tiên bạn nên thử tìm hiểu xu hướng học tập của mình để tìm khóa học thích hợp. Liệu bạn là tiếp thu kiến thức mới tốt nhất khi nghe, khi quan sát hay khi hành động? Thực tế cho thấy ai cũng có thể học online, chỉ cần bạn nhận thức rõ xu hướng học tập của mình để có những điều chỉnh cần thiết nhằm đạt kết quả tốt nhất.

Người học bằng cách nghe thích đọc to, giải thích điều mới học với người khác, thích hướng dẫn bằng lời nói, và thích báo cáo bằng lời trước lớp hoặc trên sân khấu.

Nếu bạn thuộc type này, hãy chọn những khóa học được giảng bằng video, và tìm nghe các tài liệu liên quan bằng podcasts, hoặc dạng sách nói. Với các ứng dụng thu âm phổ biến hiện nay, bạn có thể đọc to và thu âm giọng nói của mình mà không làm phiền ai. Ứng dụng iTunesU sẽ cho phép bạn tải các nội dung học về iPod của mình để nghe bất kỳ lúc nào. Khi tìm các khóa học online, bạn nên chú ý xem chương trình có hỗ trợ các công cụ học tập bằng âm thanh không nhé.

Người học bằng cách quan sát có khả năng tiếp thu tốt nhất bằng cách sử dụng thị giác. Họ cần thời gian yên tĩnh để học, thích màu sắc, các biểu đồ và cần hỗ trợ hình ảnh khi học.

Nếu bạn có xu hướng này, bạn sẽ dễ dàng nhớ một hình ảnh hơn là vạn từ ngữ. Chiến lược học tập phù hợp cho bạn là dùng mã màu sắc đánh dấu các ghi chép, vẽ dàn ý và bản đồ tư duy để tổ chức thông tin, xem video hoặc thiết kế các bài thuyết trình trên PowerPoint. Nhiều chương trình online cung cấp các bài học qua PowerPoint, video và dàn ý chính của chương trình học. Khi tìm các khóa học online cho mình, bạn nhớ chú ý tìm hiểu khía cạnh này nhé.

Người học bằng cách thực hành là những người học tốt nhất qua trải nghiệm thực tế và hành động cụ thể. Những người này giỏi sửa chữa đồ đạc, dễ bị phân tâm và thích tham gia các hoạt động đóng vai trong quá trình học.

Nếu bạn thuộc nhóm này, hẳn bạn đang lo lắng nhất? Nhiều chương trình giáo dục online đã bắt đầu nhận ra nhu cầu của nhóm học viên này. Các cơ hội học trên các thiết bị di động ngày càng phổ biến, cho phép học viên học trong khi di chuyển chứ không bị bó buộc vào một lịch học cụ thể. Người học nhóm này nên tìm kiếm các chương trình đem đến cho học viên cơ hội tham gia những cuộc thảo luận kích thích tư duy, thí nghiệm tại nhà, khám phá mạng Internet hoặc thực hiện các dự án nghiên cứu đòi hỏi họ phải thâm nhập thế giới thực tế, sau đó trình bày kết quả phát hiện và trả lời các phản biện của bạn học trong một diễn đàn.

Tôi rất không mặn mà với những khóa đào tạo ngắn, những đợt tập huấn mà công ty thường gửi nhân viên đến học. Lý do thứ nhất: việc học này không bắt nguồn từ nhu cầu của học viên mà từ suy nghĩ chủ quan của sếp họ. Lý do thứ hai: các khóa học này thường bị quy định thời lượng eo hẹp để tiết kiệm tiền cho công ty. Lý do thứ ba: mặc định tất cả học viên đều có cùng một kiểu tiếp thu. Kết quả chung thường thấy là gì? học viên vui vẻ kết thúc khóa học vì họ không phải học nữa!

Là người thiên về quan sát, tôi thường thích đọc sách về những chủ đề tôi quan tâm, ngẫm nghĩ về những gợi ý trong sách và thử áp dụng. Sau đó tôi sẽ chia sẻ với những người bạn có cùng mối quan tâm để lắng nghe feedback của họ. Đó là cách học yêu thích của tôi. Nếu bạn không thích chúi đầu vào những quyển sách dày cộp, có lẽ những khóa học trực tuyến sinh động sẽ phù hợp với bạn hơn.

3. Chọn nơi để học: cách thức chọn một chương trình học online phù hợp.

Các khóa học trực tuyến giờ nở rộ như nấm sau mưa. Chọn lựa khóa học chất lượng và phù hợp cũng là một thử thách với người muốn học. Sau đây là một số gợi ý của trang FutureLearn:

Xác định rõ tiêu chí của bạn:

• bạn học cho vui hay để phục vụ công việc?

• một tuần bạn dành được bao nhiêu giờ để học?

• Bạn muốn phát triển một kỹ năng cụ thể nào đó?

• chủ đề nào bạn quan tâm?

• các hỗ trợ phù hợp hoặc hình thức chuyển tải kiến thức phù hợp với kiểu học của bạn như mục 2 đã chỉ ra

Đọc kỹ mô tả chương trình học

• nội dung chương trình

• đối tượng nhắm tới của khóa học

• kết quả cam kết đầu ra

tìm hiểu kỹ các khía cạnh liên quan

• danh tiếng của giáo viên phụ trách (bạn có thể tham khảo ý kiến của vài người đang học)

• các hỗ trợ dành cho học viên: giải đáp thắc mắc, thư viện, kỹ thuật, giảng bài thêm, v.v

• cách thức trao đổi với dịch vụ, với giáo viên

• quyền lợi và nghĩa vụ của học viên có được quy định rõ không?

• có khóa học mẫu nào để học viên có thể tìm hiểu về giáo trình và các công cụ hỗ trợ ?

• các điều khoản bảo lưu

Tốt nhất bạn nên tìm kiếm và chọn ra vài khóa học để so sánh.

‘Việc học cần phải đem đến sự thỏa mãn, phải trao cho người học thêm tinh thần và sức mạnh, phải có ý nghĩa đối với cá nhân người học, và phải có mục đích. Việc học khá vất vả, vì vậy nó cần có tất cả những yếu tố trên đây, nếu không, ai lại muốn học cơ chứ?’

Việc tự học đòi hỏi bạn phải có kỷ luật, tự đôn đốc và đánh giá tiến bộ của mình. Một khi quyết định chọn đăng ký khóa học, bạn phải có trách nhiệm tự lên kế hoạch học tập và chủ động hoàn thành những yêu cầu của khóa học. Là người trưởng thành, chịu trách nhiệm về cuộc đời của mình, bạn còn đợi ai bảo mình phải làm gì và khi nào nữa hay sao?