Tự học: bạn đã sẵn sàng chưa?

Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đem lại nhiều thách thức cùng lắm cơ hội nghề nghiệp và học tập. Thách thức: bạn phải tăng tốc trang bị kỹ năng hoặc sẽ bị đào thải. Cơ hội: bạn có thể học bất kỳ thứ gì trên mạng miễn là giỏi tiếng Anh và có tinh thần cầu tiến. Vấn đề còn lại là: bạn đã chuẩn bị những kỹ năng tự học cần thiết chưa?

---

Muốn đi nhanh, hãy đi một mình - muốn đi xa, hãy đi cùng nhau (ngạn ngữ Phi châu)

Ai cũng muốn có người đồng hành cho vui, nhưng có vẻ bối cảnh thị trường lao động hiện nay đang buộc chúng ta phải đi một mình, thật nhanh.

Những thách thức chính của thị trường lao động Việt Nam là thiếu lao động kỹ năng, tác động mạnh mẽ của làn sóng công nghệ lần thứ 4, và nhu cầu tái cấu trúc lao động thúc đẩy bởi các thỏa ước thương mại tự do.

Thuật toán đang đuổi theo sau rất rát, bạn không thể nhởn nhơ được nữa

Ở khía cạnh chủ quan, theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, tỉ lệ giữa mức lương và năng suất của lao động Việt Nam ngày càng nghịch đảo. Mức lương trung bình tại Việt Năm tăng cao hơn các nước khác trong khu vực, nhưng năng suất lại kém đi do thiếu kỹ năng và hứng thú của người lao động trong công việc. Điều này khiến lợi nhuận của doanh nghiệp FDI bị co lại, vì thế họ buộc phải cắt giảm nhân sự.

Ở khía cạnh khách quan, các công nghệ tự động hóa với trí tuệ nhân tạo, thuật toán và robot đang dần thay thế hàng loạt nhân lực trong những việc chân tay, lặp đi lặp lại, khiến cho nhiều người mất việc và buộc phải chuyển đổi sang lĩnh vực khác hoặc phải học thêm kỹ năng mới để làm việc với máy móc.

Những thay đổi này có thể dễ dàng cảm nhận được kể cả trong lĩnh vực nhân lực có trình độ cao. Nhiều người bạn của tôi có kỹ năng công nghệ thông tin cao và thâm niên kinh nghiệm cũng nhận ra rằng giữ một công việc ổn định lâu dài ở một công ty giờ trở nên khó khăn. Và chu kỳ đổi việc của họ giờ là 1-2 năm - điều mà họ hoàn toàn không muốn. Họ muốn ngày ngày gặp gỡ vui vẻ với đồng nghiệp và nhận mức lương ổn định, nhưng thực tế buộc họ phải ra đi một mình. Vậy thì: bạn sẽ chủ động tự học hỏi để nâng cao giá trị của mình trên thị trường lao động hay đợi sếp mời lên thông báo ngưng hợp đồng?

Cải tổ hệ thống giáo dục quá chậm, không theo kịp chuyển biến xã hội và nhu cầu thị trường lao động

Trong thời đại Internet, chúng ta bị choáng ngợp bởi thông tin. Giờ đây, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra website của riêng mình và chia sẻ kiến thức, thông tin trên mạng. Nhờ kết nối băng thông rộng, công nghệ lưu trữ đám mây và cỗ máy tìm kiếm Google siêu việt, gần như mọi thứ chúng ta cần biết sẽ hiện ra ở đầu ngón tay trong tích tắc. Vì thế, theo bạn, vai trò tốt nhất của giáo viên sẽ là gì? Cung cấp thông tin và kiểm tra trí nhớ của học sinh qua các bài test hay là hướng dẫn chúng các kỹ năng tìm kiếm, phân tích thông tin phù hợp để tự giải quyết vấn đề của mình?

Người ta nói rất nhiều về tầm quan trọng của kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy phân tích, phản biện, sáng tạo nhưng hầu như không có trường nào làm gì để dạy học sinh những kỹ năng này. Hệ thống giáo dục hiện tại và xã hội mặc định rằng giáo viên là người nắm hết mọi thông tin về môn mình dạy và chuyển sang cho học trò khối lượng kiến thức này; mức độ hiểu bài của học sinh được đánh giá thông qua việc trả lời các câu hỏi trắc nghiệm có đáp án mẫu. Thế thì, học trò sẽ học kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề vào lúc nào?

Việc học nhiều môn cũng có cái hay, nhưng xã hội sẽ ra sao nếu chỉ toàn những người có kiến thức tổng quát chung chung? vì sao chúng ta không chủ động học thêm những gì mà mình hứng thú để trở thành chuyên gia, khi mà việc đó hiện nay quá dễ dàng với nhờ công nghệ học trực tuyến?

Có lối đi fast track: bạn còn chờ gì mà chưa chịu chuyển làn?

Ngày nay, ai cũng nhận thấy rằng tiếng Anh là môn cần thiết phải học. Giỏi tiếng Anh là coi như bạn đã nắm trong tay chiếc chìa khóa vạn năng để mở mọi cánh cổng tri thức, có thể tự tìm đọc tài liệu trên mạng, đăng ký các khóa học trực tuyến bằng tiếng Anh, tự tin ra nước ngoài du lịch khám phá mở rộng hiểu biết, và nhờ vậy có thể tự học suốt đời. Chưa kể, các số liệu thống kê đã khẳng định rằng những người giỏi tiếng Anh luôn có thu nhập cao hơn những đồng nghiệp còn lại.

Và chưa bao giờ việc học tiếng Anh lại dễ dàng và thuận lợi như bây giờ. Nhưng trước áp lực của công việc hàng ngày và trường học, chúng ta lại đành xếp việc rèn luyện tiếng Anh và các kỹ năng quan trọng như tư duy phân tích, phản biện, giải quyết vấn đề sáng tạo, kỹ năng giao tiếp vào hàng thứ yếu, để dành thời gian đối phó với các bài kiểm tra trí nhớ hay deadline sắp tới.

Tất cả phụ huynh mà tôi biết đều than vãn về tình trạng học hành quá tải của con em ở trường, và của chính bản thân họ. Vì thế, việc học thêm tiếng Anh thường bị đẩy lùi đến hè, khi con trẻ có chút thời gian, và bản thân mình thì vô thời hạn. Chúng ta tự nguyện giao nộp con mình cho một hệ thống đã lỗi thời, không thể giúp chúng chuẩn bị ứng phó tốt với tương lai thường xuyên biến chuyển. Vì điều gì ? để chúng có đủ điểm để lên lớp và nhận tấm bằng tốt nghiệp để rồi thất nghiệp ư?

Học tập là việc làm suốt đời để giải quyết các vấn đề liên tục nảy sinh trong cuộc sống. Quá trình này không nhất thiết phải đóng khung trong một số môn học được hệ thống nào quy định, trong một lượng thời gian và không gian nhất định, với phương pháp tiếp cận nào đó được đo lường và đánh giá bằng những tiêu chuẩn hời hợt. Thụ động chờ đợi người khác quy định cho mình những gì phải học trong một thời gian ấn định, và bận rộn học bài để đối phó với các bài kiểm tra, điều đó rất giống với việc bạn chấp nhận dự một bữa tiệc với những món không hợp khẩu vị theo tốc độ nhanh đến mức không thể tiêu hóa, thay vì tự vào bếp học cách nấu những món khoái khẩu cho mình - tất cả các công cụ, nguyên liệu, gia vị sẵn sàng cho bạn. Tùy bạn chọn.

Tự học ngày nay thật thuận lợi với công nghệ số. Trong thời đại công nghệ số, những lỗ hổng kiến thức và kỹ năng có thể được lấp đầy bằng những công cụ, kỹ thuật và phương thức học trực tuyến. Sự bùng nổ của các công cụ di động và khả năng kết nối liên tục cho phép chúng ta tiếp cận các nguồn tư liệu học tập bất cứ khi nào và ở đâu chúng ta cần. Nhiều công nghệ học tập mang tính tương tác, có thể dễ dàng tạo ra một môi trường học tập thú vị, dễ tiếp thu hơn văn bản tuần tự trên giấy.

Để theo kịp công nghệ và nền kinh tế toàn cầu liên tục thay đổi, việc không thể tránh khỏi là chúng ta phải trở thành người học tập suốt đời. Chúng ta phải tự định hướng việc học tập của mình, tự chọn môn cần học, tự xác lập mục tiêu, phương pháp học và tự đánh giá tiến bộ của mình. Quá trình này sẽ đòi hỏi động lực mạnh mẽ, tính kiên trì và tinh thần kỷ luật cao. Học tập tự định hướng không chỉ là một cách tiếp cận giáo dục, đó còn là một lối sống của những người muốn vạch ra lối đi cho riêng mình, muốn thưởng thức những điều thú vị nhất của cuộc sống và làm những gì mình thích.

Tất nhiên, ai chạy nhanh sẽ kịp đón ánh nắng đầu ngày. Với sự phát triển thần tốc của công nghệ, nhiều việc làm mới được liên tục tạo ra. Và cơ hội sẽ thuộc về những người chủ động tìm tòi và nắm bắt kỹ năng cần thiết.

Bạn còn chờ gì nữa mà chưa chịu nhấn ga để chuyển làn?

https://www.youtube.com/watch?v=sY_XvQh004g