Làm thế nào để rèn kỹ năng giải quyết vấn đề ?
- Thanh Hang
- Oct 31, 2018
- 7 min read
Updated: Feb 4, 2019
Cuộc sống là quá trình liên tục giải quyết các vấn đề, từ rất đơn giản như hôm nay mặc đồ gì, khó hơn chút là chọn loại thực phẩm nào ngon - bổ -rẻ trong siêu thị cho đến những vấn đề rất phức tạp như làm thế nào để chuyển đổi sang công việc mình yêu thích mà không phải đánh đổi gì cả. Người khôn ngoan sẽ giải quyết vấn đề theo chiều hướng triệt để, để không phải gặp phải vấn đề tương tự trong tương lai, đồng thời bước lên nấc thang thành công trong cuộc sống.
Mặc dù trong cuốn Tư duy nhanh và chậm, Tác giả Daniel Kahneman đã chỉ ra rằng con người chúng ta rất lười vận dụng tư duy trong quá trình lập luận phân tích để tìm ra giải đáp tối ưu cho vấn đề mà thường nhanh chóng đi đưa ra đáp án hoặc kết luận (thường là sai) bằng cách dựa vào kinh nghiệm hoặc phán đoán cảm tính của mình. khi làm các bài tập ví dụ trong sách này, tôi cũng đã vấp phải sai lầm đó, mặc dù nhìn chung tôi được cho là người thiên về lý trí.
Vì tư duy là một hoạt động của não bộ, đòi hỏi rất nhiều năng lượng, chúng ta thường có khuynh hướng 'đi tắt' đến giải pháp để rồi sau đó lại loạy hoay giải quyết tiếp những vấn đề hệ lụy của giái pháp đó, cho đến cuối đời mà vẫn không hài lòng.
Nếu bạn thực sự muốn thay đổi cuộc sống của mình và mở cánh cửa cơ hội mới, việc xây dựng kỹ năng tư duy là một trong những điều cực hiệu quả quả bạn có thể làm. Nó ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực cuộc sống của bạn Tư duy hiệu quả sẽ giúp bạn sáng tạo hơn, linh hoạt hơn, khách quan hơn, hiểu biết hơn, khoan dung hơn, tích cực hơn, quyết đoán hơn, tự tin hơn.
Kỹ năng sáng tạo - giải quyết vấn đề là những kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ giải quyết vấn đề một cách sáng tạo, bao gồm sự đồng cảm, tự duy logic và mới mẻ. Bao gồm: • Giải quyết vấn đề cơ bản • Sáng tạo • Đồng cảm • Ra quyết định • Nhận định • Lập luận logic • Hoạch định và thực thi • Phân tích và tổng hợp • Tư duy phân tích • Tư duy thiết kế • Tư duy linh hoạt (theo báo cáo New Skills Now của Accenture)
Có bao nhiêu kiểu tư duy ?
Những thuật ngữ đi kèm với chữ tư duy có thể khiến bạn chới với. Đừng quá lo lắng. Có thể tạm xếp vào 2 loại tư duy sau:
Tư duy tuyến tính (vertical hay linear thinking) nhằm chọn lựa giải pháp tối ưu: còn gọi là tư duy phân tích - lập luận logic - tư duy diễn dịch và quy nạp (deductive and inductive reasoning) kiểu Sherlock Holmes. Đây là kiểu tư duy toán học và thiên về não trái.
Tư duy đa chiều (lateral thinking) nhằm tìm kiếm các giải pháp khác nhau: còn gọi là tư duy thiết kế - tư duy sáng tạo - tư duy linh hoạt. Đây là kiểu tư duy của não phải.
HÌnh dưới đây mình họa sự khác biệt giữa hai loại tư duy này
Cả hai loại tư duy này đều cần thiết cho quá trình giải quyết vấn đề để đưa đến chọn lựa tối ưu, phù hợp với hoàn cảnh. Trí tuệ nhân tạo AI và công nghệ robot phát triển vượt bậc đang dần lấn lướt con người trong khả năng tư duy não trái. Tuy các môn STEM (Science - Technology - Engineering - Mathematics) cần tư duy não trái vẫn còn đang nóng hổi nhưng chúng ta cũng cần phải chú trọng rèn luyện tư duy đa chiều, bởi đây là khả năng chỉ có ở con người.
Bạn thử trắc nghiệm này xem bạn thường tư duy phần não bên nào nhé.
Bẩm sinh con người có những khuynh hướng tư duy nhất định. Về lý thuyết, chúng ta có thể học tư duy theo cả 2 cách nhưng sẽ có hạn chế nhất định.
Bạn có thể tìm đọc các đầu sách tiêu biểu đề xuất ở trang Kỹ năng giải quyết vấn đề để hiểu sâu về từng loại tư duy và cách thức vận dụng theo trường hợp. Cần lưu ý rằng, những phương pháp này sẽ chỉ có tác dụng nếu áp dụng cho những vấn đề trong lĩnh vực mà bạn am hiểu - nghĩa là phải dựa trên nền tảng kiến thức.
Bạn thuộc kiểu tư duy nào ?
Biết được loại tư duy của mình sẽ giúp bạn sẽ biết mình nên chọn nhiệm vụ nào trọng một dự án hay phân đoạn nào trong quy trình công việc, hoặc chọn người có kiểu tư duy mà bạn thiếu để hợp tác nhằm đạt hiệu quả công việc tốt nhất.
Theo một bài viết trên Havard Business Review, có 8 kiểu tư duy sau:
để đem lại hiệu quả tốt nhất, các đội ngũ nhân viên phải không những hợp nhất về mục đích nhiệm vụ, mà còn phải bổ sung cho nhau về mặt tư duy.
Tư duy giải quyết vấn đề có thể cải thiện đến chừng mực nào?
Từ một góc nhìn khác về năng lực tư duy, các nhà nghiên cứu thống nhất rằng có 2 loại trí tuệ: linh hoạt (fluid intelligence) và kết tinh (crystallized intelligence).
Trí tuệ linh hoạt là khả năng giải quyết các vấn đề trong những lĩnh vực không quen thuộc bằng cách sử dụng các phương pháp lập luận thông thường (Carroll 1993; Cattell 1963), và xâu kết các thông tin trong trí nhớ.
Những người có trí tuệ linh hoạt cao có thể sàng lọc các vấn đề mới và tạo ra giải pháp logic bằng cách nhận diện các khuôn mẫu và quan hệ gây ra vấn đề đó. Trí tuệ linh hoạt đóng vai trò thiết yếu trong việc giải quyết vấn đề đòi hỏi tư duy logic (như kỹ thuật, khoa học, toán). Trí tuệ linh hoạt cũng trực tiếp liên quan đến sáng tạo và phát kiến. Loại trí tuệ này thường được đo bằng IQ và thường là tố chất bẩm sinh.
Trí tuệ kết tinh là khả năng vận dụng các kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm đã học được để giải quyết vấn đề. Trí tuệ này dựa vào những thông tin truy xuất từ trí nhớ dài hạn. Khả năng lập luận sử dụng từ ngữ và con số sẽ cải thiện theo thời gian nếu bạn rèn luyện và thực hành đúng cách. Các trải nghiệm trong cuộc sống cũng góp phần phát triển kiến thức kết tinh.
Bạn có muốn thử test trí tuệ linh hoạt của mình? làm bài test này nhé.
Nếu kết quả không cao như bạn muốn, bạn cũng đừng buồn.
Các nghiên cứu khoa học chứng mình rằng trí tuệ linh hoạt sẽ giảm dần theo tuổi tác, nhưng trí tuệ kết tinh lại tăng theo thời gian. Các chuyên gia khẳng định bạn có thể cải thiện trị tuệ linh hoạt theo thời gian bằng cách phát triển trí tuệ kết tinh. Tuy nhiên, chúng ta sẽ đạt khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo nhất khi chúng ta phát triển cả 2 loại tư duy này.
Cụ thể chúng ta nên làm gì ?
1. Hoạt động thể chât
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các kỹ năng vận động, phối hợp mắt - tay, tập aerobic và hoạt động thể chất thường xuyên mỗi ngày rất quan trọng trong việc duy trì trí nhớ ngắn hạn và trí tuệ linh hoạt.
2. Tăng cường trí tuệ kết tinh
Đọc sách, viết lách, nghiên cứu là những cách để tăng cường trí tuệ kết tinh.
Tuy nhiên, điều cần lưu ý rằng việc ép trẻ nhỏ ngồi yên quá lâu để nhồi nhét kiến thức chuẩn bị cho các bài kiểm tra trắc nghiệm chỉ khiến tiểu não - bộ phận quản lý trí nhớ ngắn hạn - co lại và làm giảm trí tuệ linh hoạt của chúng.
3. Bước ra khỏi vùng thoải mái
Andrea Kuszewski, chuyên gia trị liệu hành vi nói, “luôn luôn tìm kiếm các hoạt động mới mẻ để làm cho tâm trí phải hoạt động — mở rộng chân trời nhận thức. Học một nhạc cụ. Tham gia một lớp nghệ thuật. Đi tham quan bảo tàng. Đọc về một lĩnh vực khoa học mới. Hãy là kẻ nghiện kiến thức.” Ông nói thêm: “Sự sẵn lòng bước ra khỏi vùng an toàn chính là bí quyết khiến cho bộ não của bạn luôn mới mẻ."
Nếu bạn có xu hướng tư duy phân tích, hãy tìm những thử thách ngoài phạm vi lập luận logic.
Nếu toán học là môn học yêu thích của bạn, bạn nên thử học vẽ.
Nếu bạn viết lách tốt, bạn nên thử học một môn mới như một ngôn ngữ mới, hoặc chơi piano, hoặc tham gia khóa học trong lĩnh vực mới.
Khi bạn thử học hỏi điều mới, bạn thách thức não bộ của mình làm việc theo cách mới và tạo ra những liên kết thần kinh mới. Một khi bạn biết cách làm gì đó mới mẻ, nó sẽ trở thành thường lệ. Tuy nhiên, làm điều mới mẻ khiến cho não của bạn làm việc cật lực hơn, sử dụng nhiều năng lượng hơn và tăng mật độ dày lên, nghĩa là có nhiều kết nối thần kinh hơn.
Vì vậy, khám phá những ý tưởng và hoạt động mới là cách cải thiện trí tuệ linh hoạt của bạn. Đừng tự cướp mất năng lực trí tuệ đầy đủ của bản thân mình, bạn nhé.
Những trang web sau có thể hữu ích cho bạn
Các khóa học online
Các trang web hữu ích
Comments